Onder de grote queer paraplu is plek voor iedereen – althans, dat is het idee. Maar hoe dicht bij elkaar liggen de werelden van een homoseksuele zeventiger en een non-binaire zestienjarige nou werkelijk? Is de kloof tussen hen een kwestie van leeftijd, of praten we over totaal verschillende werelden? Het is een vraag die regisseur Sophie Hyde niet schuwt in Jimpa, en waarin ze deze twee uitersten samenbrengt binnen één Australische familie.
Aan de ene kant van het spectrum staat opa Jim (John Lithgow), die ooit zijn heteroseksuele identiteit inruilde voor een vrijgevochten, homoseksueel leven in Amsterdam. Aan de andere kant bevindt zich de non-binaire tiener Frances (Aud Mason-Hyde), die volledig buiten de boot valt in het Australische Adelaide, een slaperig stadje waar hen niet kan gronden. En in het midden, tussen opa en kind, staat Hannah (Olivia Colman), een moeder, dochter en regisseur die een film wil maken over haar vader, een voormalig aids-activist wiens vertrek naar Europa diepe sporen bij haar heeft nagelaten.
De personages zijn vaak een samensmelting van verschillende mensen uit mijn omgeving: het is een constante wisselwerking tussen realiteit en fictie
Wanneer Frances en Hannah op bezoek komen bij Jim in de Nederlandse hoofdstad, wordt al snel duidelijk dat Frances nooit meer weg wil. Er gaat een wereld voor diens ogen open: de negentienjarige Isa (Zoë Love Smith) neemt Frances op sleeptouw door een bruisend, kleurrijk en fluïde Amsterdam. Het lijkt de ultieme veilige haven voor hen, maar die droom spat al snel zachtjes uiteen. Achter de o zo fantastische 'Jimpa' (opa Jim) gaat namelijk een man schuil die een stuk minder ruimdenkend is dan hij doet voorkomen: hij snapt biseksualiteit niet, struikelt over de non-binariteit van zijn kleinkind en is allesbehalve een droomvader voor Hannah. Terwijl het gezin de Amsterdamse dagen samen (en alleen) doorbrengt, worden de pijnpunten en de liefde tussen de drie generaties vastgelegd.
De Australische schrijver-regisseur Hyde is geen vreemde als het gaat om films over generatieverschillen. Eerder maakte ze al Good Luck to You, Leo Grande, over een 55-jarige weduwe (Emma Thompson) die een veel jongere sekswerker uitnodigt op haar hotelkamer. Dit keer blijft ze dichter bij haar eigen roots en pluist ze met Jimpa het verleden van haar vader als homo-activist uit. Dat het personage van Olivia Colman losjes op de regisseur zelf is gebaseerd, wordt meteen duidelijk wanneer we haar spreken op het International Film Festival Rotterdam. Met haar grote oorbellen en korte, krullende haar heeft Hyde opvallend veel weg van Hannah. Voordat de voicerecorder aangaat, grappen we over de gelijkenis. Hyde lacht en geeft direct toe dat het geen toeval is.
We volgen in deze film één specifiek gezin, maar al die voorbijgangers in Amsterdam hebben een miljoen eigen verhalen
'De film ligt heel dicht bij mijn eigen realiteit,' vertelt Hyde. 'Ik ben filmmaker, net als Hannah. Mijn vader was een homoseksuele man die Jim heette en mijn non-binaire tiener Aud speelt Frances. Tegelijkertijd zit er veel fictie in. De personages zijn vaak een samensmelting van verschillende mensen uit mijn omgeving: het is een constante wisselwerking tussen realiteit en fictie.'
Die wisselwerking zie je ook terug op de achtergrond. Het valt op dat letterlijk iedere bijfiguur in de film, hoe klein de rol ook is, een eigen geschiedenis met zich meedraagt.
'In elke film die ik maak, zoek ik naar acteurs die een personage direct een eigen geschiedenis meegeven. Ik wil geen standaard vader of kind; ik wil dat je je bij elk gezicht afvraagt: wie is dit?, zelfs al hebben ze maar één regel tekst. Er is een mooie filmtheorie [van cineast Trinh T. Minh-ha, red.] die gaat over wijzen naar iets buiten het kader. Je kunt doen alsof alles binnen het camerascherm de hele wereld is, of je kunt laten zien dat er daarbuiten nog veel meer leeft. Dat vind ik een spannend idee. We volgen in deze film één specifiek gezin, maar al die voorbijgangers in Amsterdam hebben een miljoen eigen verhalen. Steeds als ik de scène zie waarin Hans Kestings personage als klein kindje in de kast zit, breekt mijn hart. Dat soort momenten herinneren ons eraan dat we allemaal ooit die kleine kinderen waren die rondrenden. En ergens zijn we dat nog steeds.'
Je noemt Hans Kesting al. Met Hanna van Vliet en Romana Vrede heb je meerdere Nederlandse smaakmakers gecast die hun eigen geschiedenis meebrengen.
'De acteurs in Amsterdam casten was een groot feest. Ik zei tegen de casting director, Susanne Groen, dat we rollen hadden geschreven voor drie oudere homoseksuele mannen en een groep jonge queer kids, maar we wilden vooral de deur openhouden voor wat de stad ons bracht. Susanne stelde me toen voor aan aan Hans Kesting, die ik al eens in het theater had gezien, maar bijvoorbeeld ook aan Frank Sanders, die al een tijdje niet meer had geacteerd. Zij brachten een heel eigen energie en geschiedenis met zich mee.'
'Tijdens onze repetities hadden we een prachtig, intens gesprek over onze persoonlijke ervaringen met vriendschap, de aidscrisis en verlies. Hans vertelde me toen een waanzinnig verhaal over zijn tijd als homoseksueel in de jaren tachtig. Mijn co-scenarist en ik hebben hem gevraagd of we dat in de film mochten verwerken, en dat mocht. De film is daar echt door boven zichzelf uitgestegen. Hans zag de film tijdens de première in Rotterdam en was diep ontroerd omdat hij zijn eigen geschiedenis terugzag. Het verhaal over de man op het strand met de zogeheten aids quilt – een gigantisch stoffen herdenkingsdeken voor de slachtoffers van de crisis. Dat vertelde hij zelf, en maakte al het verschil.'
Amsterdam fungeert in de film bijna als een utopie die langzaam scheurtjes vertoont. Wat fascineert jou zo aan de reputatie van de stad?
'Mijn vader heeft nooit in Amsterdam gewoond, maar we wilden het verhaal bewust buiten Australië – waar Frances vandaan komt – situeren. Het moest een plek zijn waar Frances naartoe wilde vluchten, ver weg van hun ouders. Amsterdam heeft een soort mythische status: over de hele wereld kijken queer mensen ernaar als een soort Mekka. Een paradijs van perfecte queerness. Daarnaast heeft de stad een indrukwekkende geschiedenis op het gebied van lhbtqi-rechten en aids-activisme – een crisis die een groot deel van mijn vaders leven heeft bepaald. Telkens als ik hier was, dacht ik: die man daar lijkt precies op mijn vader, of deze mensen zijn net als de mensen die ik ken. Ik hield van het idee om die mythe van Amsterdam te introduceren, om hem vervolgens in de film een beetje af te breken en te laten zien wat er werkelijk achter schuilt.'
Aud en ik delen een artistieke taal: we praten al zolang ik me kan herinneren over mijn werk
Want een paradijs van perfecte queerness bestaat natuurlijk nergens, hoe graag we dat ook willen geloven.
'Exact. En toch is Amsterdam ook de plek waar mensen, zoals Hannah in de film zegt, ‘hun thuis voor hebben achtergelaten’. Je vindt er de mensen die zochten naar die andere plek, daar waar ze elkaar konden ontmoeten. Discriminatie kom je overal tegen, ook in Amsterdam. Maar de winst is dat de oudere generatie in de film elkaar hier wel heeft gevonden, ver weg van de kleine dorpen en gezinnen die hen niet accepteerden. Dat blijft iets heel moois aan de stad.'
Jimpa laat daarnaast zien hoe ingewikkeld de band tussen ouders en kinderen kan zijn. Hoe intens was het om juist dit super persoonlijke verhaal te maken met je eigen kind, Aud?
'Aud en ik delen een artistieke taal: we praten al zolang ik me kan herinneren over mijn werk. Omdat Jimpa het verhaal vertelt van een trans personage en we putten uit mijn ervaringen als ouder én hun eigen geleefde ervaringen, was het cruciaal dat Aud inspraak had in het schrijfproces. Uiteindelijk besloten we dat hen de rol van Frances ook zelf moest spelen.'
'Ik heb genoten van elk moment op de set, al is er daarna wel een gekke fase aangebroken. Nu de film uit is en we de wereld over reizen, krijgt Aud ineens heel intense, persoonlijke vragen. Op zo'n moment word ik als moeder heel beschermend en denk ik: fuck, wat heb ik teweeggebracht? Zulke intieme vragen stel je een reguliere acteur niet zo snel. Maar juist omdat het zo persoonlijk is, krijgt de rol een heel andere, diepere lading. Ik zou het zo weer doen, al wil Aud nu vast even een eigen pad bewandelen.'
Aud speelt de zestienjarige Frances, die een romantische relatie begint met een negentienjarige meid. In de samenleving ligt een leeftijdsverschil op die leeftijd al snel gevoelig. Waarom zoek je, net als in je vorige film Good Luck to You, Leo Grande, die grens zo bewust op?
'Eerlijk gezegd ben ik zelf niet zo bezig met leeftijd; ik kan iemands leeftijd vaak niet eens goed inschatten. In de filmgeschiedenis zijn we heel veel gewend: we vinden het volkomen normaal dat een oudere acteur als Tom Cruise tegenover een actrice wordt gezet die dertig jaar jonger is, waarbij soms zelfs gedaan wordt alsof ze samen hebben gestudeerd. Maar zodra we leeftijden op een andere manier mixen, of het nu gaat om twee mannen, of een oudere vrouw met een jongere man, ligt het ineens onder een vergrootglas.'
Ik hou zielsveel van Call Me by Your Name, hoewel die dynamiek ons theoretisch ongemakkelijk zou moeten maken
'Ik vind dat fascinerend. We voelen ons nu eenmaal aangetrokken tot mensen en willen ervaringen uitwisselen. Natuurlijk brengt dat complexiteit met zich mee, maar we praten in de samenleving veel te weinig over generaties heen. We hebben elkaar nodig en moeten leren van wie ouder én jonger is dan wij. Aud wees me er weleens op dat jonge queer mensen door sociale media weliswaar wereldwijd contact hebben met leeftijdsgenoten, maar dat ze daardoor de verbinding en het mentorschap van de oudere generaties binnen de community zijn kwijtgeraakt. Dat wilden we onderzoeken.'
Over dat vergrootglas gesproken: de romance tussen een meerder- en minderjarige in een film als Call Me by Your Name werd destijds door het grote publiek omarmd, terwijl de dynamiek tussen Frances en Isa vragen oproept. Waar zit die blinde vlek?
'Het is bizar hoe onze psychologie werkt. Ik hou zielsveel van Call Me by Your Name, hoewel die dynamiek ons theoretisch ongemakkelijk zou moeten maken. Natuurlijk zijn er wetten om minderjarigen te beschermen, en die zijn er om zeer goede redenen; denk aan jonge vrouwen die misbruikt worden door oudere mannen. Maar er zijn ook situaties waarin de persoon van wie je leert en houdt, of met wie je simpelweg een unieke tijd deelt, iets heel moois voor je betekent. Zeker binnen queer relaties ligt dat vaak genuanceerder. De intieme scène tussen Frances en Isa in de film is voor mij de ultieme representatie van hoe het zou moeten zijn. Geen perfecte Hollywoodscène met luidende kerkklokken, maar een veilige ruimte waarin je seksualiteit mag ontdekken. Dat hoop ik voor ieder jong mens.'
